Za złamanie przepisów można dostać mandat, grzywnę do 250 zł, a przy naruszeniu ochrony gatunkowej odpowiedzialność może oznaczać grzywnę sięgającą 5000 zł.
Grzybobranie w Polsce bez ogólnego limitu kilogramów
W polskich lasach państwowych zasadą pozostaje swobodny dostęp dla ludności. Ustawa o lasach stanowi, że lasy należące do Skarbu Państwa są udostępniane, a płody runa leśnego mogą być zbierane na własne potrzeby. Dotyczy to także grzybów.
Przepisy nie wprowadzają przy tym ogólnokrajowego limitu określającego, ile kilogramów grzybów jedna osoba może wynieść z lasu na własny użytek. Nie ma więc powszechnej normy w rodzaju pięciu, dziesięciu czy dwudziestu kilogramów na osobę. Sam rozmiar zbioru nie jest jednak jedynym kryterium legalności.
Znaczenie mają przede wszystkim trzy kwestie: gatunek grzyba, miejsce jego znalezienia oraz sposób zbioru.
Inne reguły obowiązują w przypadku zbierania płodów runa leśnego w celach przemysłowych. Taki zbiór wymaga zawarcia umowy z właściwym nadleśnictwem. Nadleśniczy powinien odmówić zawarcia umowy, jeżeli działalność zagrażałaby środowisku leśnemu.
Grzyby chronione. Jadalnego okazu też nie zawsze wolno zerwać
Jedną z najważniejszych pułapek jest utożsamianie jadalności grzyba z prawem do jego zbioru. Są to dwie zupełnie różne kwestie. Grzyb może być jadalny, a jednocześnie podlegać ochronie gatunkowej.
Obowiązujące rozporządzenie Ministra Środowiska z 9 października 2014 r. wyróżnia grzyby objęte ochroną ścisłą i ochroną częściową. Akt pozostaje obowiązującą podstawą prawną ochrony gatunkowej grzybów w Polsce.
Wobec dziko występujących gatunków objętych ochroną ścisłą obowiązuje między innymi zakaz ich pozyskiwania i zbioru. Zakazane jest również umyślne niszczenie, zrywanie i uszkadzanie chronionych okazów oraz niszczenie ich siedlisk.
Wśród gatunków objętych ochroną znajdują się także grzyby, które pod względem spożywczym uznawane są za jadalne. Przykładem grzyba podlegającego ochronie ścisłej jest maślak trydencki. W wykazie znajduje się również boczniak mikołajkowy.
To oznacza, że rozpoznanie grzyba jako jadalnego nie kończy sprawdzania, czy można umieścić go w koszyku.
Ochrona częściowa grzybów i ważne wyjątki
Inny reżim prawny dotyczy gatunków pod ochroną częściową. W tym przypadku również obowiązują zakazy obejmujące m.in. pozyskiwanie i zbiór, umyślne niszczenie, zrywanie lub uszkadzanie oraz niszczenie siedlisk. Rozporządzenie przewiduje jednak dodatkowe wyjątki, a część gatunków chronionych częściowo może być pozyskiwana w określonych prawem warunkach.
Dobrym przykładem są smardze.
Smardz jadalny jest grzybem jadalnym objętym ochroną częściową. Lasy Państwowe zwracają uwagę, że ochrona dotyczy go poza terenem ogrodów, upraw ogrodniczych, szkółek leśnych oraz terenów zieleni. Oznacza to, że miejsce znalezienia smardza ma zasadnicze znaczenie dla oceny sytuacji prawnej.
Wśród chronionych częściowo grzybów występują także m.in. smardz stożkowaty i smardz wyniosły. W dokumentach Lasów Państwowych jako gatunki objęte ochroną częściową wskazywane są również m.in. szyszkowiec łuskowaty, ozorek dębowy, poroblaszek żółtoczerwony i żagwica listkowata.
Przy takich gatunkach nie powinno się jednak stosować prostej zasady „jadalny = można zbierać”. Najpierw trzeba ustalić zakres ochrony i ewentualne odstępstwa.
Parki narodowe i rezerwaty przyrody z zakazem zbierania grzybów
Ograniczenia wynikają nie tylko z ochrony gatunkowej. Równie ważny jest status miejsca, w którym rośnie grzyb.
Ustawa o ochronie przyrody wprowadza w parkach narodowych i rezerwatach przyrody zakaz pozyskiwania, niszczenia oraz umyślnego uszkadzania roślin i grzybów. Oznacza to, że nawet pospolitego, jadalnego grzyba nie można automatycznie zerwać tylko dlatego, że jego gatunek nie podlega ochronie.
Przepisy przewidują wyjątki dla miejsc specjalnie do tego wyznaczonych. Jeżeli jednak takiego odstępstwa nie ma, osoba odwiedzająca park narodowy lub rezerwat powinna pozostawić znalezione grzyby na miejscu.
To jedna z największych różnic między zwykłym lasem gospodarczym należącym do Skarbu Państwa a obszarem objętym szczególną ochroną przyrody.
Zakaz wstępu do lasu także bez tablicy
Ustawa o lasach wskazuje również miejsca, w których obowiązuje stały zakaz wstępu. Dotyczy on:
- upraw leśnych do 4 metrów wysokości,
- powierzchni doświadczalnych i drzewostanów nasiennych,
- ostoi zwierząt,
- źródlisk rzek i potoków,
- obszarów zagrożonych erozją.
- Szczególną uwagę należy zwrócić na młode uprawy leśne. W tym przypadku brak tablicy z napisem „zakaz wstępu” nie oznacza, że można wejść na teren i rozpocząć grzybobranie.
Ustawa przewiduje bowiem wyjątek od obowiązku oznakowania właśnie dla upraw leśnych do 4 metrów wysokości. Zakaz wynika bezpośrednio z przepisów.
W pozostałych przypadkach lasy objęte stałym lub okresowym zakazem wstępu powinny zostać oznaczone tablicami wskazującymi zakaz, jego przyczynę oraz termin obowiązywania.
Okresowy zakaz wstępu do lasu podczas sezonu grzybowego
Nadleśniczy może czasowo zamknąć część lasu nawet wtedy, gdy normalnie teren jest ogólnodostępny. Takie decyzje mogą mieć szczególne znaczenie właśnie w okresie letnim i jesiennym, kiedy liczba osób korzystających z lasów gwałtownie rośnie.
Okresowy zakaz wstępu może zostać wprowadzony, gdy doszło do zniszczenia albo znacznego uszkodzenia drzewostanu lub degradacji runa leśnego, występuje duże zagrożenie pożarowe albo prowadzone są zabiegi związane z hodowlą i ochroną lasu lub pozyskaniem drewna.
Lasy Państwowe podkreślają, że zakaz powinien obowiązywać przez konkretnie określony czas. Informacje o aktualnych ograniczeniach są publikowane również na mapach zakazów wstępu.
Za niezastosowanie się do zakazu wstępu do lasu może zostać nałożony mandat w wysokości 500 zł.
Las prywatny też może być zamknięty dla grzybiarzy
Nie każdy las widoczny przy drodze czy szlaku jest lasem państwowym. W przypadku lasów prywatnych zasady dostępu są inne.
Właściciel lasu niestanowiącego własności Skarbu Państwa może zakazać wstępu na jego teren. Warunkiem jest odpowiednie oznakowanie lasu.
Dlatego osoba wybierająca się na grzybobranie nie powinna zakładać, że brak płotu oznacza możliwość wejścia. Jeżeli teren prywatny został prawidłowo oznaczony jako objęty zakazem, należy go respektować.
Jeszcze inne ograniczenia mogą dotyczyć terenów wojskowych, poligonów i obiektów związanych z bezpieczeństwem państwa. W takich miejscach wejście może być zabronione niezależnie od tego, czy w danym momencie prowadzone są ćwiczenia.
Kara za zbieranie grzybów w niedozwolonym miejscu
Kodeks wykroczeń przewiduje osobną odpowiedzialność za zbieranie płodów leśnych w miejscach, w których jest to zabronione.
Artykuł 153 Kodeksu wykroczeń obejmuje między innymi osobę, która zbiera grzyby lub owoce leśne w miejscu zabronionym albo robi to w niedozwolony sposób. W takim przypadku może zostać wymierzona grzywna do 250 zł albo nagana.
Nie jest to jednak jedyna kara, z którą trzeba się liczyć podczas niezgodnego z prawem grzybobrania.
Wysokość sankcji zależy od tego, który przepis został naruszony. Inaczej ocenione zostanie wejście na teren objęty zakazem, inaczej niszczenie ściółki, a jeszcze inaczej świadome zerwanie chronionego gatunku.
Niszczenie grzybni i rozgarnianie ściółki też może być wykroczeniem
Przepisy chronią nie tylko same owocniki.
Artykuł 163 Kodeksu wykroczeń przewiduje grzywnę albo naganę dla osoby, która w lesie rozgarnia ściółkę oraz niszczy grzyby lub grzybnię.
Ma to praktyczne znaczenie w przypadku osób intensywnie przeszukujących ściółkę w poszukiwaniu młodych owocników. Grzybobranie nie daje prawa do przekopywania runa, niszczenia grzybni czy dewastowania miejsca, w którym występują grzyby.
Lasy Państwowe przypominają również, że strażnicy leśni mają prawo legitymować osoby podejrzewane o popełnienie wykroczenia oraz nakładać mandaty za określone naruszenia przepisów obowiązujących na terenach leśnych.
Nawet 5000 zł za naruszenie ochrony gatunkowej
Znacznie poważniejsze konsekwencje mogą dotyczyć gatunków chronionych.
Ustawa o ochronie przyrody przewiduje odpowiedzialność za naruszanie zakazów obowiązujących wobec gatunków objętych ochroną. Kodeks wykroczeń określa natomiast, że zasadniczo grzywna za wykroczenie może wynosić od 20 do 5000 zł, jeżeli przepisy szczególne nie ustanawiają innej wysokości.
W przypadku naruszenia zakazów dotyczących ochrony gatunkowej ustawa o ochronie przyrody przewiduje także możliwość orzeczenia kary aresztu.
Nie oznacza to jednak, że za każdy źle zebrany grzyb automatycznie nakładana jest kara 5000 zł. Jest to górna granica grzywny, a konkretny wymiar sankcji zależy od kwalifikacji czynu i okoliczności sprawy.
Przypadkowe nadepnięcie na chroniony grzyb a odpowiedzialność
Przepisy dotyczące ochrony gatunkowej rozróżniają również charakter określonych zachowań. Przy części zakazów rozporządzenie wprost posługuje się określeniem „umyślne”.
Dotyczy to między innymi umyślnego niszczenia, zrywania czy uszkadzania okazów chronionych gatunków.
Nie można zatem przyjąć, że każde przypadkowe nadepnięcie na niewidoczny grzyb automatycznie oznacza takie samo naruszenie jak świadome zerwanie chronionego okazu i zabranie go do koszyka. W każdym przypadku znaczenie mają konkretne okoliczności.
Inaczej wygląda sam zakaz pozyskiwania lub zbioru chronionych grzybów. Jeżeli grzybiarz rozpoznaje okaz i mimo ochrony świadomie go zabiera, ryzyko odpowiedzialności jest znacznie bardziej oczywiste.
Najważniejsza zasada przed grzybobraniem
Przed włożeniem grzyba do koszyka warto sprawdzić nie tylko, czy jest jadalny. Trzeba również wiedzieć, czy jego gatunek nie jest chroniony i czy w miejscu, w którym rośnie, wolno prowadzić zbiór.
Dotyczy to szczególnie rezerwatów przyrody, parków narodowych, terenów objętych okresowym zakazem wstępu oraz młodych upraw leśnych.
W przypadku wątpliwości dotyczących samego gatunku można korzystać również z poradnictwa prowadzonego przez stacje sanitarno-epidemiologiczne. Państwowa Inspekcja Sanitarna zaleca zbieranie wyłącznie grzybów dobrze znanych i prawidłowo wykształconych oraz korzystanie z przewiewnych koszy zamiast foliowych toreb.
Źródła
– Rozporządzenie Ministra Środowiska z 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów.
– Ustawa z 28 września 1991 r. o lasach.
– Ustawa z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody.
– Ustawa z 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń.
– Lasy Państwowe – informacje dotyczące zakazów wstępu do lasów i zasad zbierania płodów runa leśnego.
– Państwowa Inspekcja Sanitarna – materiały dotyczące bezpiecznego grzybobrania.
Komentarze (0)