Polskie przepisy nie wprowadzają powszechnego zakazu zbierania grzybów w lasach. Wręcz przeciwnie – w lasach państwowych grzybobranie na własne potrzeby jest co do zasady dozwolone i bezpłatne. Nie obowiązuje również ogólny limit kilogramów, które jedna osoba może przynieść z lasu. Inaczej traktowany jest zbiór prowadzony na potrzeby przemysłowe, który wymaga odpowiednich ustaleń z nadleśnictwem.
Swoboda grzybobrania nie oznacza jednak, że wolno wejść wszędzie i zerwać każdy znaleziony okaz. Ograniczenia wynikają zarówno z przepisów dotyczących dostępu do określonych części lasu, jak i zasad ochrony przyrody. Dlatego przed wyjazdem warto sprawdzić nie tylko, czy w okolicy pojawiły się grzyby, lecz również status terenu, na który planujemy wejść.
Są miejsca, w których grzybów zbierać nie wolno
Najważniejsze ograniczenia dotyczą parków narodowych i rezerwatów przyrody. Co do zasady zbieranie dziko występujących grzybów jest tam zabronione. Przepisy przewidują możliwość wyznaczenia miejsc, w których zbiór jest dopuszczalny, ale bez takiego wyjątku należy przyjąć, że grzybów z chronionego obszaru zabierać nie można.
Zakaz dotyczy również części terenów leśnych objętych stałym zakazem wstępu. Ustawa o lasach wymienia między innymi uprawy leśne o wysokości do czterech metrów, powierzchnie doświadczalne, drzewostany nasienne, ostoje zwierząt, źródliska rzek i potoków oraz tereny zagrożone erozją.
Warto zwrócić szczególną uwagę na młode uprawy leśne. Zakaz wejścia wynika tam bezpośrednio z ustawy i nie jest uzależniony od tego, czy przy drodze stoi dodatkowa tablica ostrzegawcza. Sam brak znaku nie musi więc oznaczać, że teren jest dostępny.
Nadleśniczy może czasowo zamknąć las
Dodatkowe ograniczenia mogą pojawiać się okresowo. Nadleśniczy ma prawo wprowadzić czasowy zakaz wstępu do określonego fragmentu lasu państwowego, jeśli przemawiają za tym względy bezpieczeństwa lub ochrony lasu. Powodem może być między innymi wysokie zagrożenie pożarowe, zniszczenie drzewostanu po wichurze albo prowadzone prace gospodarcze.
Takie ograniczenie powinno dotyczyć konkretnego terenu i określonego czasu. Lasy Państwowe publikują informacje o obowiązujących zakazach, dlatego przed dalszą wyprawą na grzyby warto sprawdzić sytuację w wybranym nadleśnictwie.
Osobne zasady obowiązują na terenach wojskowych, gdzie wejście może być zabronione niezależnie od tego, czy w danym momencie odbywają się ćwiczenia. W przypadku lasów prywatnych właściciel również może ograniczyć możliwość wstępu, jeżeli teren zostanie odpowiednio oznaczony.
Jadalnego grzyba też czasem nie wolno zerwać
Drugim ograniczeniem jest ochrona gatunkowa. To, że grzyb jest jadalny, nie oznacza automatycznie, że można go zebrać. Rozporządzenie w sprawie ochrony gatunkowej grzybów określa gatunki objęte ochroną ścisłą i częściową oraz zakazy dotyczące ich niszczenia, uszkadzania, pozyskiwania i zbierania.
Dlatego osoba, która nie jest pewna rozpoznania znalezionego okazu, powinna pozostawić go w lesie. Ma to znaczenie nie tylko ze względów bezpieczeństwa żywnościowego. Zerwanie gatunku chronionego może oznaczać również odpowiedzialność za naruszenie przepisów o ochronie przyrody.
Liczy się także sposób zbierania
Przepisy chronią nie tylko poszczególne gatunki, ale również leśną ściółkę i grzybnię. Problemem może być więc agresywne rozgrzebywanie podłoża podczas poszukiwania grzybów albo celowe niszczenie znalezionych owocników.
Kodeks wykroczeń przewiduje odpowiedzialność między innymi za zbieranie grzybów w miejscu, w którym jest to zabronione, lub w niedozwolony sposób. Osobny przepis dotyczy rozgarniania ściółki oraz niszczenia grzybów i grzybni.
Grzybiarz powinien więc pozostawić miejsce zbioru w możliwie nienaruszonym stanie. Nie chodzi wyłącznie o uniknięcie odpowiedzialności. Uszkadzanie grzybni może wpływać na możliwość pojawienia się kolejnych owocników.
Ile wynosi kara za nielegalne grzybobranie?
Wysokość sankcji zależy od rodzaju naruszenia. Za zbieranie grzybów lub innych płodów leśnych w miejscu zabronionym albo w niedozwolony sposób Kodeks wykroczeń przewiduje grzywnę do 250 zł albo naganę.
Znacznie poważniejsze konsekwencje mogą wiązać się z naruszeniem przepisów dotyczących gatunków objętych ochroną. Ustawa o ochronie przyrody przewiduje w takim przypadku odpowiedzialność wykroczeniową, a zgodnie z ogólnymi zasadami Kodeksu wykroczeń grzywna może wynosić od 20 do 5000 zł.
Nie oznacza to zatem, że każdy niewłaściwie zerwany grzyb automatycznie kończy się karą w wysokości 5000 zł. Sankcja zależy od tego, jaki przepis został naruszony i jakie były okoliczności zdarzenia.
Bez limitu, ale z kilkoma ważnymi wyjątkami
Dla większości osób wybierających się jesienią do lasu zasady pozostają proste. Grzyby w lasach państwowych można na własny użytek zbierać bez opłat i bez ogólnego limitu wagowego. Trzeba jednak upewnić się, że teren jest udostępniony, nie znajduje się w miejscu objętym zakazem oraz że zbierany gatunek nie podlega ochronie.
Przed wyjazdem warto też sprawdzić komunikaty właściwego nadleśnictwa. Okresowe zakazy mogą pojawiać się nawet w miejscach, które normalnie są dostępne dla turystów i grzybiarzy. Jesienny koszyk pełen borowików czy podgrzybków nie powinien być problemem. Kłopoty zaczynają się dopiero wtedy, gdy podczas zbiorów ignorowane są granice terenów chronionych, zakazy wstępu albo ochrona konkretnych gatunków.
PODSTAWY PRAWNE
- Ustawa z 28 września 1991 r. o lasach
- Ustawa z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
- Ustawa z 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń
- Rozporządzenie Ministra Środowiska z 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów
ŹRÓDŁA MEDIALNE
- Forsal – materiał dotyczący ograniczeń w zbieraniu grzybów, gatunków chronionych oraz sankcji za naruszenie przepisów
- Lasy Państwowe – zasady grzybobrania oraz informacje o stałych i okresowych zakazach wstępu do lasów
- Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska – informacje dotyczące zbierania grzybów na obszarach chronionych
- Regionalne Dyrekcje Ochrony Środowiska – zasady obowiązujące w rezerwatach przyrody
- Dziennik Ustaw – obowiązujące przepisy dotyczące ochrony gatunkowej grzybów
Komentarze (0)